Kwakkelkleuters
Informatie voor ouders
Onderbouwing
Deze pagina bundelt de publicaties, samengevatte resultaten en bronverwijzingen die aan de site ten grondslag liggen.
In deze pagina
Onderzoekscontext, resultaten en externe bronnen zonder afleiding van de andere onderdelen.
Aanleiding ontwikkelen voedingsadvies
Kwakkelkleuters zijn kinderen tussen de 1 en 4 jaar oud die steeds ziek zijn; terugkerende verkoudheden, koortsperiodes, hoesten en/of moeheid. De ene infectie lijkt de andere op te volgen, en soms lijkt het wel een lange infectie te zijn. Hun ontwikkeling kan achterblijven, ze floreren niet, eten gaat moeilijker en ze komen er niet doorheen. Voor deze kinderen hebben we deze website gemaakt.
Meestal wordt er geen medische verklaring gevonden, bij >95% van de kinderen is die niet aanwezig, en dan kan je als ouder alleen maar ondersteunende therapie bieden; paracetamol, neusspray, hoestdrankjes en uitzieken. Maar wat kan je als ouder nog meer doen? Daar zijn we naar op zoek gegaan en kwamen uit op een voedingsadvies.
Jaren geleden zagen we veel jonge kinderen met zogenaamde "kwakkel" klachten. We noemden ze kwakkelkleuters; kinderen die steeds verkouden waren, hoesten, koortsperiodes hadden en daarmee de huisarts bezochten. Meestal worden deze klachten veroorzaakt door virusinfecties en kan de huisarts ook niet heel veel. Antibiotica werkt niet, alleen ondersteunende middelen zoals neusspray en paracetamol. Een keer zo'n infectie is niet erg, maar soms gaat het maar achter elkaar door en komen ze er niet goed doorheen. Als de ene infectie ophoudt begint de volgende alweer. Vaak speelt het in de leeftijd dat ze nog niet naar school gaan, dus onder de 4 jaar. Dat is eigenlijk een hele logische periode om steeds infecties te krijgen, aangezien ze hun afweer moeten opbouwen en ontwikkelen.
Wat het lastig maakt, is om het in te passen in de huidige maatschappij. Vaak werken vaders en moeders en kunnen ze niet elke keer vrij nemen van hun werk omdat hun zoon of dochter koorts heeft op het dagverblijf. Opa's en oma's kunnen bijspringen, maar niet iedereen heeft die luxe. Daarom vroegen we ons af of we hier niet iets mee zouden kunnen doen.
We begonnen met uitgebreide vragenlijsten uit te delen aan ouders van kinderen die kwakkelen en aan ouders van kinderen die niet kwakkelen. De vragenlijsten gingen over allerlei onderwerpen; wat eten hun kinderen? Wat eten ze niet? Bedtijd, televisietijd, wie bepaalt de regels; kind of ouder etc. Opvallende verschillen waren dat de kinderen die kwakkelen minder groente aten, minder gewone melk dronken (meer gezoete zuiveldranken), minder rundvlees aten, maar bv ook minder televisie keken.
De ouders vertelden ook; met al het snot in de neus is bijvoorbeeld rundvlees kauwen best lastig. Kip is vaak makkelijker en dat geven we dan ook meer. Ook mbt de zuivel; gezoete zuiveldranken dronken ze beter, en beter dat dan helemaal geen zuivel.
Als je deze voedingsproducten gaat opzoeken in de NEVO tabellen, dan valt op dat rundvlees een hogere nutrientendichtheid heeft ivm kippenvlees. Dat wil zeggen; per hap rundvlees bevat het meer voedingsstoffen, vitamines en mineralen dan andere vleessoorten. Dus als je kleuter niet veel eet, is het wel handig om dan per hap eten méér voedingsstoffen binnen te krijgen.
Met het idee dat het immuunsysteem van de kleuter beter kan functioneren als het voldoende voedingsstoffen bevat, hebben we een voedingsadvies samengesteld wat gericht is op het opgroeiende kind en rijk is aan voedingsstoffen. Het bevat de volgende onderdelen, allemaal in leeftijds adequate hoeveelheden;
Dus eigenlijk gewone voeding die dagelijks op het menu kunnen staan en die gewoon verkrijgbaar zijn in de supermarkt. Geen superfoods maar bewust eten.
Bijwerkingen?
In ons voedingsadvies van natuurlijke onbewerkte producten komen 2 soorten volle zuivel voor; roomboter en volle melk/joghurt. Veel ouders zijn bang voor overgewicht of het cholesterol gehalte. Dit is een hele logische gedachte en hebben we nagekeken bij een grote groep kinderen die dit voedingsadvies gebruikt. Het blijkt dat zowel het gewicht als het cholesterol niet ten slechte verandert. Eerder laat het een iets positieve trend zien.
In ons gerandomiseerd onderzoek (dat wil zeggen dat er geloot wordt in welke groep je komt, de groep van het voedingsadvies of de controlegroep) zien we dat de kleuters in de controle groep bij de start (t=0 maand) met hun BMI (body mass index, een maat waarin het gewicht in verhouding staat met de lengte) onder het gemiddelde zitten, daarom een negatief getal (-0,136). Na 6 maanden zitten ze nog steeds onder het gemiddelde, maar iets minder dan daarvoor, namelijk -0,098. De controlegroep begint ook onder het gemiddelde. Na 6 maand zijn zij gegroeid met hun verhouding gewicht/lengte tot boven het gemiddelde. Je ziet hieraan dat de kinderen die volle zuivel nemen niet meer in gewicht toenemen in vergelijking met leeftijdsgenoten die het niet innemen. Dit hebben we ook in andere onderzoeken teruggezien.
| Voedingsadviesgroep | Controlegroep | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tijd | T=0 maand | T=3 maand | T=6 maand | T=0 maand | T=3 maand | T=6 maand |
| BMI standaard deviatie | -0,136 | -0,111 | -0,098 | -0,061 | 0,038 | 0,207 |
Het cholesterol kan onderverdeeld worden in het totaal cholesterol en de verschillende subtypes. Het HDL-cholesterol is het zogenaamde goede cholesterol, evenals een lage totaalcholesterol/HDL ratio. Dit HDL-cholesterol helpt om overtollig cholesterol uit je bloedvaten weg te halen en naar de lever te brengen. Waarbij geldt; hoe hoger het HDL, hoe beter. En bij de totaalcholesterol/HDL ratio geldt, hoe lager hoe beter.
Het LDL-cholesterol en de non-HDL cholesterol zijn de meer ongunstige varianten en dit kan zich ophopen in je bloedvaten en ze vernauwen, wat risico geeft op hart- en vaatziekten. Dus hoe lager hoe beter.
We hebben in een combinatie van 3 verschillende studies (een zogenaamde pooled analysis) van gezamenlijk 267 kinderen (leeftijd 1-16 jaar) gekeken naar het lipidenprofiel, 6 maand eten van het voedingsadvies.
De verschillen van betekenis (significante verschillen) zien we in het HDL gehalte en de totaalcholesterol/HDL ratio. Het HDL is hoger en de ratio is lager in de groep kinderen die volle zuivel gebruikt hebben. Beiden zijn dus gunstige veranderingen. De huidige tendens is dat volle producten slecht is voor je cholesterol, maar bij kinderen zien we in onze onderzoeken dus juist een gunstige trend.
Ook in deze pooled analysis zien we dat de verhouding gewicht naar lengte minder is toegenomen in de kinderen die volle zuivel namen dan in de controle groep. Het zijn identieke bevindingen als in de eerstgenoemde studie.
| Measurement | Intervention group (n = 135) | Control group (n = 132) | p-value |
|---|---|---|---|
| Total cholesterol (mmol/L) ± SE | 4.20 ± 0.062 (4.05–4.33) | 4.15 ± 0.064 (4.01–4.29) | 0.34 |
| TG (mmol/L) ± SE | 1.14 ± 0.055 (0.99–1.26) | 1.14 ± 0.059 (0.99–1.23) | 0.83 |
| HDL cholesterol (mmol/L) ± SE | 1.42 ± 0.067 (1.30–1.65) | 1.30 ± 0.034 (1.26–1.37) | 0.04* |
| LDL cholesterol (mmol/L) ± SE | 2.36 ± 0.056 (2.19–2.45) | 2.35 ± 0.056 (2.24–2.48) | 0.86 |
| Total cholesterol/HDL cholesterol ratio (mmol/L) ± SE | 3.25 ± 0.077 (2.96–3.31) | 3.44 ± 0.091 (3.24–3.64) | 0.05* |
| SD BMI ± SE | -0.067 ± 0.13 (-0.42–0.14) | 0.18 ± 0.12 (-0.086–0.43) | 0.05* |
* indicates a significant p-value when p<0.05. SE (Standard Error).
Wat zijn hier mogelijke verklaringen voor? Dat blijft helaas een beetje gissen. Wat ouders noemden is dat hun kinderen wat meer verzadigd waren door de volle zuivel en minder gingen snaaien van snoepjes, koekjes of chips. Ook gingen de ouders vaker vers koken en namen ze minder gezoete zuiveldranken. Dit zou allemaal kunnen bijdragen, maar er is niet een duidelijk oorzaak-gevolg relatie bekend. We kunnen in elk geval zeggen dat het nemen van volle zuivel bij kinderen GEEN ongunstige effecten heeft op de groei of het cholesterolgehalte.
We hebben geen studie gedaan bij kinderen met een familiaire hypercholesterolemie (dus wanneer het erfelijk bepaald is dat ze een verhoogd LDL cholesterol hebben). Deze kinderen adviseren we om zich aan het landelijke advies te houden zoals dat geadviseerd wordt bij familiaire hypercholesterolemie.
Wetenschappelijke basis
De informatie op deze site is mede gebaseerd op onderzoek bij jonge kinderen van 1 tot 4 jaar die vaker dan gemiddeld hoesten, koorts hebben of verkouden zijn. Het onderzoek vormt de onderbouwing, maar de site zelf is bedoeld als toegankelijke informatie voor dagelijks gebruik.
Het voedingsadvies bestaat uit groene groente, volle melk, roomboter en rundvlees. Volgens het onderzoek hadden kinderen die dit voedingsadvies volgden aantoonbaar minder klachten.
In een gerandomiseerde gecontroleerde trial met 120 kinderen bleek na zes maanden dat kinderen zonder medisch verklaarbare afwijking veel minder ziektedagen per maand hadden.
“Het gaat mij erom het immuunsysteem van kinderen op een natuurlijke manier te versterken, zodat ze zelf weerbaarder worden voor infecties.”
Uit het onderzoekEen belangrijk onderdeel van het advies door de voedingsstoffen en bladgroenkorrels.
Een gewone, volle zuivelkeuze in plaats van magere of kunstmatig gezoete varianten.
Een pure vetbron die in haar visie past binnen een traditionele maaltijd voor jonge kinderen.
Wordt in deze visie genoemd als praktische bron van goed opneembare eiwitten voor groei en afweer.
Minder koorts, minder hoesten en minder snotteren volgens het onderzoek.
Minder antibioticagebruik en minder bezoeken aan de huisarts.
De kinderen waren volgens de onderzoeksresultaten minder moe.
Geen ongunstig effect op gewicht of cholesterolprofiel volgens de studie.
Visie
Deze aanpak wordt niet beschreven als streng dieet, maar als een praktische terugkeer naar vers, onbewerkt en volwaardig eten. Het doel is dat kinderen weerbaarder worden en minder blijven doormodderen met terugkerende infecties.
In de praktijk ging het vaak om jonge kinderen die bijna de helft van de maand ziek waren, zonder duidelijke medische oorzaak. Daarbij viel op dat veel van deze kinderen weinig groente aten, waardoor de aandacht verschoof naar verse en onbewerkte voeding.
Vanuit die observatie ontstond een praktisch voedingsadvies met vier duidelijke regels, goed vol te houden voor gezinnen en passend binnen het dagelijks leven.
“Het immuunsysteem kan met behulp van eenvoudige aanpassingen in het eetpatroon een enorme boost krijgen.”
Uit de praktijkVan doperwtjes tot courgette, van boerenkool tot sperziebonen. Hoe groener hoe beter, met aandacht voor vitamines, mineralen en bladgroenkorrels.
Volgens onderzoek en praktijkervaring helpt dit jonge kinderen aan goed opneembare eiwitten voor groei en afweer.
Vervang magere, halfvolle en kunstmatig op smaak gemaakte varianten door gewone volle melkproducten.
Dit advies richt zich op pure, onbewerkte vetten die passen in een traditionele maaltijd.
Voor de aanpassingen waren sommige kinderen gemiddeld ongeveer 14 dagen per maand ziek. Na zes maanden zakte dat in de onderzoeksgroep naar minder dan 5 dagen per maand.
Kinderen mochten voor de rest gewoon normaal eten. Juist daardoor was het patroon voor veel gezinnen praktisch uitvoerbaar.
De visie is dat infectieziekten niet alleen achteraf behandeld moeten worden, maar ook aan de voorkant ondersteund kunnen worden met voeding en leefstijl.
Verhaal uit de praktijk
In het artikel wordt peuter Viv genoemd, die op jonge leeftijd veel oorontstekingen had. Na deelname aan het onderzoek leerde het gezin de vier componenten toepassen. Volgens haar moeder zijn de groenten, boter, volle melk en een paar keer per week rundvlees goed vol te houden en is Viv nog maar zelden ziek.
“We voelen ons gezond en fit.”
Samengevat resultaat
Kinderen in deze groep waren gemiddeld 14,5 dagen per maand ziek.
Bij kinderen zonder medisch verklaarbare afwijking daalde dat naar gemiddeld 4,8 dagen per maand.
Minder koorts, minder hoesten, minder snotteren, minder moeheid, beter slapen, 66% minder antibioticagebruik en minder doktersbezoeken.
Wetenschappelijke onderbouwing
Beschrijft de onderzoeksopzet, de doelgroep en de gemelde effecten van het voedingsadvies.
Lees het UT-artikelVat de visie, de vier componenten en het praktijkverhaal rond deze voedingsaanpak toegankelijk samen.
Lees het artikelRegionale verslaggeving over het onderzoek, met aandacht voor de concrete resultaten — waaronder minder antibioticagebruik en minder doktersbezoeken. Het onderzoek trok ook de aandacht van Italiaanse wetenschappers die het als strategie tegen coronavirusinfecties bestudeerden.
Lees het RTV Oost-artikelVakblad voor diëtisten met een samenvatting van het onderzoek, inclusief de specifieke cijfers: 118 kinderen, 14,5 dagen ziek per maand voor aanvang, 4,8 dagen na 6 maanden, en 66% minder antibioticagebruik.
Lees het artikelVakblad voor kraamzorgprofessionals met een samenvatting van het onderzoek en de aanbeveling, inclusief de vermelding dat de voedingsprincipes ook positieve effecten kunnen hebben bij oudere kinderen.
Lees het artikelVakblad voor vroegkindelijk professionals met een samenvatting van de bevindingen, inclusief de vermelding van verbeterde slaapkwaliteit als resultaat naast de overige gemelde effecten.
Lees het artikelPlatform gericht op medische professionals met een samenvatting van het onderzoek en de bevindingen, geschreven voor artsen die dit voedingsadvies in de praktijk kunnen meegeven aan ouders.
Lees het artikelBreed consumentenblad met een toegankelijke samenvatting voor een algemeen publiek, inclusief directe citaten van Ellen van der Gaag over de aanpak en de veiligheid van het advies.
Lees het artikelDe inhoud van deze site is gebaseerd op onderzoek van Ellen van der Gaag en op de publicaties hierboven.
Klaar om te beginnen?
Nu je de onderbouwing hebt gelezen, kun je direct aan de slag met praktische hulpmiddelen en recepten voor thuis.